АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫ – МЕМЛЕКЕТТІҢ БАСТЫ ҚҰНДЫЛЫҒЫ

Жаңа Конституция жобасындағы бұл норма адамның құқықтары мен бостандықтарын мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде орнықтырады. Мұнда басты ой айқын: мемлекет ең алдымен адам үшін қызмет етуі тиіс.

Құқықтар мен бостандықтар әркімге тумысынан тиесілі және олардан ешкім айыра алмайды. Бұл – құқықтар биліктің сыйы емес, адамның табиғи болмысына тән құндылық екенін білдіреді. Сондықтан заңдар мен мемлекеттік шешімдердің барлығы осы қағидаға сай қабылдануға тиіс.

Азаматтық белгілі бір құқықтармен қатар міндеттерді де жүктейді. Азамат пен мемлекет арасындағы құқықтық байланыс өзара жауапкершілікке негізделеді. Сонымен бірге, заңда көзделген жағдайларда шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың да құқықтары қорғалады. Бұл – құқықтық теңдік пен әділдіктің көрінісі.

Маңызды қағидаттардың бірі – әр адамның өз құқықтарын жүзеге асыруы басқа біреудің құқықтарына зиян келтірмеуі керек. Еркіндік жауапкершілікпен қатар жүреді. Қоғамдық тәртіпті, адамгершілік құндылықтарды және конституциялық негіздерді сақтау – баршаға ортақ міндет.

Егер мемлекеттік орган немесе лауазымды тұлға заңсыз әрекет жасап, азаматқа зиян келтірсе, ол зиянды мемлекет өтейді. Бұл норма биліктің жауапкершілігін нақтылай түседі және азаматтардың құқықтық қорғалу деңгейін арттырады.

Жалпы алғанда, аталған ережелер құқық үстемдігі қағидатын нығайтып, адам мен мемлекеттің өзара қатынасын әділдік пен заңдылық негізінде құруға бағытталған.